Smog – jak zanieczyszczenie powietrza wpływa na nasze zdrowie?

Smog jest nam coraz lepiej znany. Czytamy i słyszymy o nim niemal codziennie. Niestety, ale też niemal każdego dnia - idąc do pracy, na zakupy czy na spacer - wdychamy go wraz z powietrzem. Smog przypomina z wyglądu mgłę, jednak w rzeczywistości jest mieszaniną dymów z kominów, spalin i przeróżnych szkodliwych dla naszego zdrowia związków chemicznych.

Jak smog działa na nasz organizm i za jakie choroby może odpowiadać? Czy da się skutecznie uchronić przed smogiem? Co robić, aby przeciwdziałać smogowi?

Czym jest smog?

Smog jest toksycznym i nienaturalnym zjawiskiem atmosferycznym, które powstaje na skutek wymieszania się mgły ze spalinami oraz dymem unoszącym się z kominów. Za występowanie smogu odpowiada głównie i przede wszystkim człowiek wskutek swojej degradacyjnej dla planety działalności.

O tym, że smog jest mieszaniną toksycznego dymu i mgły świadczy również etymologia tego słowa. Otóż słowo “smog” pochodzi z języka angielskiego, a powstało z połączenia dwóch słów. Pierwsze słowo to “smoke”, czyli dym, a drugie słowo to “fog”, czyli mgła. Dla przeciętnego obserwatora smog rzeczywiście przypomina mgłę zawieszoną nad miastem bądź też wielką chmurę, która unosi zazwyczaj nad dużymi aglomeracjami miejskimi.

Można stwierdzić, że smog jest połączeniem trzech głównych czynników, a więc zanieczyszczeń wyprodukowanych przez człowieka, mgły jako zjawiska atmosferycznego, a także pewnych okoliczności przyrody, czyli tzw. ciszy atmosferycznej. Cisza atmosferyczna to zjawisko, w którym stwierdza się brak występowania wiatrów. Brak wiatru, czyli brak ruchu powietrza powoduje, że zanieczyszczona mgła pozostaje zawieszona nad miastem, na poziomie atmosfery, w której żyje i funkcjonuje człowiek.

Smog jest zjawiskiem bardzo dobrze znanym wszystkim tym, którzy choć w niewielkim stopniu troszczą się o naszą planetę. I choć tak naprawdę dopiero od niedawna dyskusje o smogu zyskują na popularności, to problem zanieczyszczenia powietrza był dostrzegalny już w XVII wieku.

Smog nad aglomeracjami miejskimi najczęściej pojawia się zimą, jesienią i wczesną wiosną, co jest konsekwencją sezonu grzewczego. Oczywiście nie samo ogrzewanie gospodarstw domowych jest przyczyną smogu. Główną przyczyną smogu jest to, czym mieszkańcy ogrzewają swoje domy. Niestety często do ogrzewania wykorzystuje się niewłaściwy opał, a co gorsza śmieci, opony czy inne szkodliwe dla powietrza substancje.

Wyróżnia się dwa główne rodzaje smogu. Podział ten dotyczy miejsca oraz warunków wytwarzania się smogu. Biorąc pod uwagę tę klasyfikację wymienia się:

  • smog w typie Los Angeles - to smog fotochemiczny, który występuje w miesiącach letnich i spotyka się go w strefach subtropikalnych. Smog fotochemiczny występuje np. w Santiago w Chile, Caracas w Wenezueli, Atenach w Grecji, Pekinie w Chinach;
  • smog londyński - to smog klasyczny charakterystyczny dla umiarkowanej strefy klimatycznej, który występuje nad miastami między listopadem, a końcem stycznia, a niekiedy do marca.

Te dwa typy smogów zasadniczo się między sobą różnią. Smog londyński jest mieszanką różnych pyłów, w której znajdują się szkodliwe dla człowieka tlenki siarki, azotu czy węgla. W smogu londyńskim stwierdza się także obecność sadzy. Natomiast smog typu Los Angeles to przede wszystkim mieszanka gazów, a w tym tlenków węgla, azotu oraz węglowodorów.

W Polsce mamy do czynienia nie tylko ze smogiem typu londyńskiego, lecz również z uwagi na zanieczyszczenia komunikacyjne, ze smogiem typu Los Angeles.

Jak powstaje smog?

Smog jest efektem wymieszania powietrza z zanieczyszczeniami i spalinami, które powstają na skutek działalności człowieka. Zanieczyszczenia i spaliny są generowane przez pracujące fabryki, samochodowy ruch uliczny i co ważne, systemy i metody ogrzewania gospodarstw domowych. Powstawaniu smogu sprzyja palenie węglem, drewnem oraz innymi paliwami stałymi w piecach. Dla powstania smogu konieczne są też określone warunki atmosferyczne, klimat i ukształtowanie terenu.

Uszczegółowiając przyczynami smogu są:

  • szkodliwa działalność człowieka - a w tym działalność komunalno-bytowa oraz przemysł i transport drogowy; 
  • ukształtowanie terenu - miejsca położone w kotlinach czy nizinach są bardziej narażone na smog. Z takich terenów również trudniej jest się pozbyć chmury smogowej;
  • czynniki atmosferyczne - przede wszystkim tzw. cisza atmosferyczna, czyli brak ruchu powietrza, brak wiatru.

Z badań Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami wynika, że głównymi przyczynami smogu w Polsce są emisje PM-10 oraz benzoapirenu. Przemysł w Polsce przyczynia się w 20% do powstawania smogu, rolnictwo w 12%, transport drogowy w 8%, a energetyka w 7%. Głównym czynnikiem sprawczym jest niska emisja, która stanowi aż 46% źródeł emisji pyłu. Z kolei rakotwórczy benzoapiren aż w 84% jest emitowany do atmosfery na skutek spalania drewna, węgla oraz śmieci w ramach ogrzewania domowego. Udział przemysłu w tej emisji wynosi jedyne 10%. Przyczyną smogu może być też rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń na inne obszary. W takim przypadku mamy do czynienia z tak zwanym smogiem napływowym. W tej sytuacji oczyszczenie jednej strefy powoduje zanieczyszczenie innej.

Smog - czym jest niska emisja?

Mogłoby się wydawać, że niska emisja to pożądane zjawisko, ponieważ mogłoby oznaczać niską emisję zanieczyszczeń do atmosfery. W rzeczywistości jednak, to właśnie niska emisja jest odpowiedzialna za smog. Niska emisja jest produktem ubocznym spalania odpadów. Świadomość tego, czym palimy w naszych piecach oraz jaki to ma wpływ na jakość powietrza, jest niezwykle ważna. Polska Izba Ekologii wskazała, że źródła zanieczyszczeń powietrza są następujące:

  • kotły ręcznie obsługiwane - 800 mg/m ³;
  • tradycyjne piece kaflowe - 560 mg/m ³;
  • niskiej jakości kotły węglowe - 420 mg/m ³;
  • kotły węglowe klasy 5 - 40 mg/m ³;
  • kotły na pelet drzewny klasy 6 - 20 mg/m ³;
  • kotły gazowe - 0,008 mg/m ³;
  • pompy ciepła - 0,00 mg/m ³.

To zestawienie jasno wskazuje, co jest przyczyną zanieczyszczenia powietrza w naszym kraju. Spalanie drewna czy węgla w niewydajnych piecach uwalnia do atmosfery ogromne ilości szkodliwych substancji. Dodatkowo dochodzi do tego fakt, że w domowych piecach nie pali się jedynie drewnem czy węglem, często są to wyroby drewnopodobne czy po prostu śmieci.

Smog - jaki jest jego skład?

Jak już wiadomo smog jest mieszaniną powietrza, gazów, pyłów, związków chemicznych i innych zanieczyszczeń. Ale jakie elementy konkretnie tworzą smog? Substancje, które szczególnie zanieczyszczają powietrze i wchodzą w skład smogu to:

  • pyły - a przede wszystkim PM-10 oraz PM-2,5. Pyły nie są substancjami jednorodnymi. Zazwyczaj są to mieszaniny takich składników jak kurz, piasek, popiół sadza czy pyłki roślin. W pyłach znajduje się wiele substancji, które pochodzą ze starych opon, tarcz czy klocków hamulcowych. Oznacza to, że w pyłach nierzadko spotyka się metale ciężkie. Cząsteczki pyłu PM-10 mają średnicę o długości 10 mikrometrów lub mniejszą. Tak maleńkie cząsteczki z wielką łatwością przenikają do górnych dróg oddechowych i płuc. Z kolei cząsteczki pyłu PM-2,5 mają średnicę 2,5 mikrometra i najczęściej są to związki metali ciężkich. Oznacza to, że dla człowieka pył PM-2,5 jest zdecydowanie bardziej niebezpieczny niż pył PM-10;
  • WWA - to wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, a zwłaszcza wspominany już benzoapiren. Te aromatyczne węglowodory powstają na skutek niecałkowitego spalania związków organicznych, czyli śmieci, węgla, drewna, paliw samochodowych czy tworzyw sztucznych. Benzoapiren kumuluje się w organizmie człowieka, a związek ten ma właściwości rakotwórcze;
  • tlenki azotu - należą do nieorganicznych związków chemicznych. W powietrzu mamy najczęściej do czynienia z tlenkiem i dwutlenkiem azotu. Tlenki azotu trafiają do atmosfery głównie ze spalin z transportu samochodowego;
  • tlenki siarki - również należą do nieorganicznych związków chemicznych. Tlenki siarki trafiają do atmosfery jako efekt spalania paliw kopalnych. Tlenki siarki rozpuszczają się w wodzie, czego rezultatem są kwaśne deszcze degradujące roślinność i budynki. Kwaśne deszcze powodują też korozję metali;
  • metale ciężkie - a wśród nich przede wszystkim rtęć, ołów i kadm. Metale ciężkie trafiają do atmosfery na skutek spalania paliwa. Rtęć, ołów i kadm kumulują się w organizmie, co może powodować ciężkie zatrucia;
  • tlenek węgla - to związek, który trafia do atmosfery na skutek spalania paliw kopalnych oraz biomasy. To związek toksyczny. Jego toksyczność polega na tym, że posiada większą zdolność do wiązania się z hemoglobiną niż tlen. To powoduje, że na skutek zatrucia tlenkiem węgla tlen jest wypierany z krwiobiegu;
  • ozon - to odmiana alotropowa tlenu. Ozon nie jest emitowany bezpośrednio do atmosfery. Ozon powstaje w atmosferze na skutek reakcji innych występujących w niej zanieczyszczeń.

Smog - dopuszczalne stężenie zanieczyszczeń w powietrzu

Poziom jakości powietrza jest zależny od stężenia pyłów PM-10 i PM-2. Jakość powietrza ocenia się według skali, której skrajnymi punktami jest stan bardzo dobry i stan bardzo zły:

  • stan bardzo dobry - PM-10 utrzymuje się na poziomie 0-20 µg/m3, a PM-2,5 na poziomie 0-12 µg/m3. Przy takich wskazaniach jakość powietrza jest bardzo dobra i nie stanowi żadnego zagrożenia dla zdrowia. Gdy stan powietrza jest bardzo dobry warto skorzystać z takiej okoliczności i wybrać się na spacer, jogging czy przejażdżkę rowerową;
  • stan dobry - PM-10 utrzymuje się na poziomie 21-60 µg/m3, a PM-2,5 na poziomie 13-36 µg/m3. Przy takim pomiarze uznaje się, że stan zanieczyszczenia powietrza nie jest wysoki i nie występuje zagrożenie dla zdrowia. Przy takich wskazaniach warto wykonywać aktywność fizyczną na świeżym powietrzu;
  • stan umiarkowany - PM-10 utrzymuje się na poziomie 61-100 µg/m3, a PM-2,5 na poziomie 37-60 µg/m3. W tym przypadku jakość powietrzu jest akceptowalna, ale zanieczyszczenie powietrza może negatywnie wpływać na zdrowie. Dotyczy to zwłaszcza kobiet w ciąży, dzieci czy osób starszych i schorowanych;
  • stan dostateczny - PM-10 utrzymuje się na poziomie 101-140 µg/m3, a PM-2,5 na poziomie 61-84 µg/m3. Jakość powietrza uważana jest za dostateczną, ale zanieczyszczenia negatywnie mogą wpływać na zdrowie. Przy takich wskazaniach należy ograniczyć aktywność na świeżym powietrzu;
  • stan zły - PM-10 utrzymuje się na poziomie 141-200 µg/m3, a PM-2,5 na poziomie 85-120 µg/m3. Jakość powietrza jest zła, a zanieczyszczenia w powietrzu mogą niekorzystnie wpłynąć na kobiety w ciąży, dzieci oraz osoby starsze. Przy takich wskazaniach należy ograniczyć do minimum aktywność na wolnym powietrzu;
  • stan bardzo zły - PM-10 utrzymuje się na poziomie >200 µg/m3, a PM-2,5 na poziomie >120 µg/m3. Jakość powietrza jest bardzo zła, a zanieczyszczenia negatywnie wpływają na zdrowie. Przy takich wskazaniach odradza się wszelkie aktywności na wolnym powietrzu. Najlepiej, o ile to możliwe, w ogóle nie wychodzić z domu.

Smog a choroby układu oddechowego

Smog w dość negatywny sposób wpływa na nasze zdrowie. Najbardziej narażonym na negatywne skutki oddziaływania smogu jest układ oddechowy. Pył zawieszony, który jest głównym składnikiem smogu wpływa chorobotwórczo na górne drogi oddechowe, oskrzela oraz płuca. Pył PM-10 negatywnie wpływa przede wszystkim na górne drogi oddechowe, natomiast pył PM-2,5 na płuca i oskrzela.

Co istotne smog może oddziaływać na organizm ludzki już w okresie prenatalnym, co powoduje w dalszym rozwoju dziecka gorzej rozwinięty układ oddechowy. To z kolei oznacza mniejszą pojemność płuc oraz częstsze występowanie infekcji dróg oddechowych.

Wpływ smogu na układ oddechowy to:

  • częstsze infekcje i choroby przewlekłe dróg oddechowych; 
  • astma oskrzelowa; 
  • przewlekła obturacyjna choroba płuc (POCHP);
  • rak płuca;
  • częstsze zaostrzenia przebiegu istniejących chorób przewlekłych układu oddechowego;
  • częstsze hospitalizacje i związany z tym wzrost umieralności.

Smog a choroby układu krążenia

Oddychanie zanieczyszczonym powietrzem wpływa negatywnie także na funkcjonowanie układu krążenia, czyli na układ sercowo-naczyniowy.

Jeśli przez dłuższy czas będziemy wdychać powietrze z wysokim stężeniem Pm-2,5, PM-10, tlenków siarki, tlenku azotu, tlenku węgla i ozonu, możemy być narażeni na wystąpienie poniższych chorób i dolegliwości:

  • udar niedokrwienny mózgu;
  • miażdżyca obwodowa;
  • niewydolność serca;
  • choroba niedokrwienna serca;
  • nadciśnienie tętnicze;
  • zaburzenia rytmu serca;
  • zawał serca;
  • powikłania zakrzepowo-zatorowe;
  • wzrost umieralności ze względu na niewydolność układu krążenia.

Smog a choroby układu nerwowego

Smog w znacznym stopniu wpływa na funkcjonowanie układu nerwowego. Długotrwałe wdychanie zanieczyszczonego powietrza może zwiększać ryzyko wystąpienia poniższych dolegliwości i chorób:

  • choroba Alzheimera;
  • choroba Parkinsona;
  • uszkodzenie neuronów i naczyń mózgowych

W 2016 roku po raz pierwszy udowodniono i ogłoszone, że cząsteczki zanieczyszczonego powietrza mogą gromadzić się w ludzkim mózgu, co prawdopodobnie przyczynia się do powstawania i rozwoju chorób neurodegradacyjnych, takich jak na przykład choroba Alzheimera.

Smog a choroby układu rozrodczego

Smog wpływa także na płodność kobiet i mężczyzn. Długotrwałe przebywanie w miejscach, gdzie powietrze jest bardzo zanieczyszczone może skutkować uszkodzeniem plemników i niższym poziomem testosteronu. Z kolei u kobiet nawet krótkotrwałe wdychanie zanieczyszczonego powietrza obniża szansę powodzenia zabiegu in vitro. Ponadto smog negatywnie wpływa na przebieg ciąży i rozwój płodu.

Przeprowadzone badania wykazały, że kobiety, które żyją w miejscach z bardziej zanieczyszczonym powietrzem są narażone na przedwczesny poród. Poza tym dowiedziono, że dzieci mogą rodzić się z mniejszym obwodem główki i niższą masą urodzeniową. W dodatku badania te wskazały na zwiększoną śmiertelność niemowląt w grupie do 1. roku życia.

Smog a depresja

Czy smog może potęgować objawy depresji? Wedle naukowców istnieje coraz więcej dowodów, które mogą wskazywać na to, że smog wpływa także na naszą psychikę, a zwłaszcza na odczuwanie szczęścia.

Badania epidemiologiczne wykazały, że dzieci, które były dojrzewały w miastach, nad którymi unosił się smog, zdecydowanie gorzej wypadały w testach na inteligencję. Dodatkowo miały problem z koncentracją, skupieniem uwagi czy zapamiętywaniem. Oznacza to, że smog w znaczący sposób może zaburzać procesy poznawcze. Dodatkowo dzieci, które dorastają w miejscach z zanieczyszczonym powietrzem wykazują się wyższym poziomem niepokoju, a także częściej rozpoznaje się u nich zachowania depresyjne.

Z kolei u osób starszych, które znaczną część swojego życia spędziły w miastach ze smogiem zaobserwowano przyspieszenie procesu starzenia się układu nerwowego. To z kolei znacznie obniża ich sprawność umysłową oraz upośledza zdolności poznawcze.

Kolejne badanie brytyjskich naukowców z University od York wykazały, że wraz ze wzrostem zanieczyszczeń dwutlenkiem azotu spada satysfakcja z życia oraz poczucie szczęścia.

Smog - czy można się przed nim uchronić?

Przed smogiem trudno jest się ochronić, ponieważ maleńkie cząsteczki zanieczyszczeń są dla nas niewidoczne i przenikają do organizmu niezauważalnie i lawinowo. Dodatkowo przed smogiem należy się chronić nie tylko przebywając na wolnym powietrzu, ale także w domu czy w pracy, ponieważ zanieczyszczone powietrze równie łatwo jak do organizmu przenika do wnętrz pomieszczeń, w których przebywamy. Aby skutecznie walczyć ze smogiem należy:

  • unikać smogu - to najprostsze rozwiązanie. Unikanie smogu nie jest łatwe. Warto jednak pamiętać, że w każdym województwie umieszczony jest czujnik smogu, dzięki czemu można monitorować stan jakości powietrza w każdej części Polski. Pomiar jakości powietrza jest wykonywany w wielu punktach i można go sprawdzić w internecie na mapie zanieczyszczeń powietrza
  • nosić maski antysmogowe - nie wystarczą tu zwykłe materiałowe maski czy zasłanianie ust i nosa szalem czy kominem. Maski antysmogowe muszą być wyposażone w jakościowy filtr HEPA. Najlepsze maski wspomagają szybkie oczyszczanie powietrza i usuwają nadmiar CO2 oraz pary wodnej;
  • stosować oczyszczacze powietrza - oczyszczacze powietrza również powinny być wyposażone w filtry HEPA, ale także w jonizator powietrza oraz nawilżacz.
  • stosować dietę “antysmogową” - to nie żart! Dieta w znacznym stopniu może pomóc zminimalizować efekty oddziaływania smogu na nasz organizm. Dieta “antysmogowa” skomponowana jest ze składników bogatych w kwasy omega-3, czyli z: olejów rybnych, orzechów, migdałów, masła, pestek dyni czy oleju rzepakowego. Wartościowe są także produkty, które zawierają duże ilości witaminy B6, a więc kasza gryczana, kurczak, papryka czerwona czy ziemniaki. Warto także sięgnąć po produkty z witaminą B12, czyli mięso, ryby, mleko, jaja oraz sery. W diecie “antysmogowej” nie może zabraknąć witaminy C. Dlatego też do jadłospisu należy włączyć czarną porzeczkę, natkę pietruszki czy brukselkę;
  • hodować i dbać o rośliny - rośliny w wyniku fotosyntezy pobierają CO2 z powietrza, jednocześnie oddając tlen. Ponadto neutralizują dwutlenek siarki oraz metale ciężkie. Dlatego też warto w swoim otoczeniu mieć jak najwięcej roślin i dbać o to, by w przestrzeni miasta nie zabrakło drzew, trawników, ogrodów i zielonych dachów.

red./

źródło: medonet.pl/

Horoskop

licznik odwiedzin

386017
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Post Type Selectors