Ciekawostki historyczne: 3 stycznia 1945 r. zmarł Antoni Ferdynand Ossendowski – autor najbardziej zakazanej w ZSRR książki pt. „Lenin”

3 stycznia 1945 r. zmarł Ferdynand Antoni Ossendowski, pisarz, publicysta, podróżnik, poliglota, walczący z komunizmem, poszukiwany przez Czeka (tajną policję Rosji sowieckiej), autor bestsellera „Zwierzęta, ludzie, bogowie” (1920/1921) oraz powieści „Lenin” (1930), w której obalił wiarę w mit wodza rewolucji. W PRL został objęty zakazem druku, a jego książki wycofano ze szkół i bibliotek.

Ferdynand Ossendowski, przed 1939 rokiem/ Wikipedia

Polski pisarz, dziennikarz, podróżnik, antykomunista, nauczyciel akademicki, działacz polityczny, naukowy i społeczny. Pisarz wyklęty, autor zapomniany, zakazany i wycofany z księgarni oraz bibliotek PRL-u, był jednym z najlepszych propagatorów i ambasadorów polskości w okresie międzywojennym.

Był synem lekarza Marcina Ossendowskiego i Wiktorii z Bortkiewiczów. Rodzina miała korzenie tatarskie, szlacheckie, herbu Lis. Po ukończeniu szkoły studiował nauki matematyczno-przyrodnicze w Petersburgu, gdzie został asystentem przyrodnika, prof. Szczepana Zalewskiego. W tym czasie wziął udział w wyprawach naukowych na Kaukaz, nad Dniestr, nad Jenisej i w okolice jeziora Bajkał. Dotarł również do Chin, Japonii, na Sumatrę i do Indii. Wrażenia z Indii były podłożem dla jego pierwszej powieści pt. Chmury nad Gangesem.
Z powodu udziału w zamieszkach studenckich w 1899 r. musiał opuścić Rosję. Wyjechał do Paryża, gdzie studiował fizykę i chemię u prof. Marcellina Berthelota na Sorbonie. Tu także miał okazję poznać Marię Skłodowską-Curie.
Po powrocie do Rosji został docentem Uniwersytetu Technicznego w Tomsku. Nie pozostał jednak długo na uczelni, by poświęcić się karierze naukowej; jego pasją były podróże. W 1905 roku, po wybuchu wojny rosyjsko-japońskiej, został wysłany do Mandżurii, gdzie prowadził badania geologiczne w poszukiwaniu surowców niezbędnych dla armii. Za organizowanie w Harbinie protestów przeciw rosyjskim represjom w Królestwie Kongresowym został aresztowany i skazany na karę śmierci. Dzięki szczęśliwemu zbiegu okoliczności uniknął wykonania wyroku i uzyskał jego nadzwyczajne złagodzenie.
Powszechnie znany ze swojej antykomunistycznej postawy po upadku Kołczaka był poszukiwany przez bolszewicką policję polityczną (CzeKa). Dzięki niezwykłym zdolnościom przystosowawczym (m.in. znał biegle 7 języków obcych, w tym chiński i mongolski), udało mu się przedostać z kontrolowanej przez bolszewików Rosji do Mongolii.
Ossendowskiemu światową sławę przyniosła książka Zwierzęta, ludzie, bogowie (książkę wydano najpierw w języku angielskim pod tytułem „Beasts, Men and Gods”), która na przełomie 1920 i 1921 r. ukazała się w Nowym Jorku, w 1922 r. w Londynie, a w 1923 r. w Warszawie. Osiągnęła ona rekordową liczbę dziewiętnastu tłumaczeń na języki obce. Ossendowski opisał w niej wspomnienia z ucieczki z Rosji ogarniętej chaosem rewolucji.
Do Polski powrócił w roku 1922. W okresie międzywojennym zajmował się działalnością literacką, publikując wiele powieści, przeważnie w stylu „romansu podróżniczego”. Ukazało się 77 książek pisarza, które wydano również w 150 przekładach na 20 języków. Przez pewien czas należał do piątki najbardziej poczytnych pisarzy na świecie, a jego książki porównywano z dziełami Kiplinga, Londona czy Maya. W latach międzywojennych łączny nakład książek „polskiego Karola Maya” sięgnął 80 mln egzemplarzy. Gdy chodzi o przekłady na języki obce, Ossendowski zajął wówczas drugie miejsce po Henryku Sienkiewiczu i do dziś nikomu nie udało się go w tej kategorii pobić.
W lutym 1943, wstąpił do konspiracyjnego Stronnictwa Narodowego. Ostatnie miesiące życia spędził w Żółwinie, gdzie 2 stycznia 1945 roku nagle źle się poczuł, następnego dnia został przewieziony do szpitala w Grodzisku Mazowieckim. Tam zmarł, tuż przed wkroczeniem Armii Czerwonej, pochowany został na cmentarzu w Milanówku. Nigdy nie ujawnił żadnych szczegółów swojej działalności polityczno-wywiadowczej. Archiwum zostało skrupulatnie zniszczone przed jego śmiercią.
Ze względu na treść jego książki Lenin, fabularyzowanej biografii przywódcy rewolucji październikowej, niezwykle ostrej krytyki rewolucji i komunizmu, po zajęciu Polski przez Rosjan grób Ossendowskiego był pilnie poszukiwany. Po jego znalezieniu ekshumowano zwłoki, gdyż NKWD chciało się upewnić, czy osobisty wróg Lenina na pewno nie żyje. Inna interpretacja tego faktu zakłada, że enkawudziści szukali przy zwłokach pisarza jakiejś informacji lub wskazówki co do miejsca ukrycia skarbu barona Ungerna.

Gabinet w mieszkaniu pisarza Ferdynanda Ossendowskiego. Warszawa przed 1939 (Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny – Archiwum Ilustracji) / Wikipedia

A.F. Ossendowski to człowiek, którego życiorys mógłby stanowić kanwę wielu książek czy filmów o tematyce sensacyjnej, wojennej czy przyrodniczej. Polski Indiana Jones, z tą różnicą, że istniał naprawdę. […] 15 stycznia, tydzień po pogrzebie do Milanówka wkroczyły oddziały Armii Czerwonej, a wśród nich specjalna grupa NKWD poszukująca „osobistego wroga Lenina”. Rozbito kilofami zamarznięty grób, z którego wywleczono ciało zmarłego. Ponieważ NKWD-ści nie mieli pewności czy to na pewno Ossendowski, wezwano stomatologa, któremu pokazano rozwarte bagnetem uzębienie a ten potwierdził tożsamość zwłok. […] - opisuje go Romuald Rzeszutek.

Warto sięgnąć na półkę biblioteczną lub zakupić książki A.F. Ossendowskiego. To obowiązkowa lektura ludzi kochających Polskę i przedstawiająca świat widziany oczami Autora, niejednokrotnie uczestniczącego w opisywanych przez siebie wydarzeniach.

red. P.S.

źródło: wikipedia/; infobusko.pl/