Ciekawostki historyczne: Lascaux. Prehistoryczna galeria sztuki, którą otworzył pies…

Przez grotę w Lascaux przewinęło się wiele pokoleń artystów, zanim została zapomniana na 17 tysięcy lat. 12 września 1940 roku została odkryta przez grupę akwitańskiej młodzieży. Być może malowidła wciąż znajdowałyby się pod ziemią, gdyby nie pewien czworonożny przyjaciel.

Jest rok 1940, w Akwitanii szaleją jesienne burze. Podczas jednej z nich w pobliżu miejscowości Montignac przewraca się stare drzewo, odsłaniając otwór. Jakiś czas później osiemnastoletni Marcel Revidat wyrusza na spacer. Niespodziewanie jego pies Robot odkrywa dziurę, która na pierwszy rzut oka wygląda jak lisia nora. W rzeczywistości okazuje się wejściem do prehistorycznej galerii. Historia jak z bajki? Bardziej, niż można by przypuszczać. Przez wiele lat właśnie tak brzmiała bowiem najpopularniejsza wersja wydarzeń. Dziś mało kto wspomina już o psie, a na oficjalnej stronie jaskini Lascaux można przeczytać, że to Marcel odkrył tajemniczą dziurę. Jako że nie był w stanie zbadać jej samodzielnie, poprosił o pomoc trzech kolegów – Jacques’a Marsala, Georges’a Agnela, i Simona Coencasa.

Podekscytowany chłopak pobiegł po kolegów, by oznajmić im, że chyba znalazł wejście do tunelu prowadzącego pod rzeką Vézère do zamku Chateau de Montignac. Podziemne przejście było od lat lokalną legendą. Marcel Ravidat oraz się Jacques Marsal, Georges Agnel i Simon Coencas zeszli 15-metrowym szybem w dół. To, co tam znaleźli, było znacznie bardziej sensacyjne od legendarnego tunelu.

fot. Wellcome Images/CC BY 4.0, Abbe Breuil w grocie Lascaux

Chłopcy znaleźli się we wnętrzu ciemnej groty skalnej i zapalili małą olejową lampkę. Stanęli jak wryci. "Zobaczyliśmy kawalkadę zwierząt nadzwyczajnej wielkości, namalowanych na ścianach i sklepieniu jaskini. Każde z tych zwierząt zdawało się poruszać" - relacjonował później Jacques Marsal. Był 12 września 1940 roku i czterech młodych Francuzów (nie licząc psa) dokonało jednego z najważniejszych odkryć archeologicznych XX wieku. Wtedy jednak nie wiedzieli jeszcze, z czym mają do czynienia.

Pierwsi ludzie w grocie Lascaux w 1940 roku. Na dole po prawej siedzi Marcel Ravidat, który pierwszy - wspólnie z psem Robotem - natrafił na ślad jaskini. Fot. Jer/EAST NEWS

Pierwsi ludzie w grocie Lascaux w 1940 roku. Na dole po prawej siedzi Marcel Ravidat, który pierwszy - wspólnie z psem Robotem - natrafił na ślad jaskini. Fot. Jer/EAST NEWS

Kunszt paleolitycznych artystów

W głębokiej na 30 metrów jaskini, liczącej niespełna ćwierć kilometra długości, znajduje się ponad setka malowideł pochodzących z różnych okresów, a także przeszło tysiąc skalnych rytów. Historycy najczęściej określają ich wiek na środek kultury magdaleńskiej, czyli około 18–15 tys. lat p.n.e. Co ciekawe, malowidła nie zostały stworzone w tym samym czasie. Obserwując je, można bez problemu prześledzić rozwój malarstwa paleolitycznego.

fot.arzu çakır/domena publiczna

Paleolityczni malarze do granic możliwości wykorzystali możliwości jaskini, pokrywając sztuką nie tylko ściany i sufity poszczególnych komór, nazywanych gabinetami, ale także łączące je korytarze. Największym z pomieszczeń jest tak zwana Sala Byków (ma wymiary 20 na 10 metrów i aż 5 metrów wysokości), która zawdzięcza swoją nazwę kilkumetrowym wizerunkom tych właśnie zwierząt. Namalowane czarnym konturem i wypełnione barwnymi plamami, robią ogromne wrażenie. Dodatkowo ich twórca zastosował zabieg, który dziś w sztuce nazywa się skróconą perspektywą – byk przedstawiony jest z profilu, ale jego rogi ukazane zostały frontalnie. Plastyka malowideł jest na tyle delikatna, że oglądając je, można odnieść wrażenie trójwymiarowości.

Tematyka malowideł

Byki nie są jedynymi zwierzętami przedstawionymi na skalnych ścianach groty Lascaux. Znajdziemy tam również konie, jelenie, niedźwiedzie, a także lwy. Tym ostatnim paleolityczni artyści poświęcili osobną salę „ochrzczoną” przez archeologów Gabinetem Kotowatych. Sala ta uznawana jest za serce jaskini.

Innym ciekawym fragmentem francuskiej groty jest pomieszczenie położone w jej najniższych partiach, nazwane przez naukowców Studnią. Na jej ścianie znajduje się kolejny dowód na dojrzałość sztuki paleolitycznych artystów – scena narracyjna. Postać ludzka (bardzo rzadko pojawiająca się w prehistorycznej sztuce) ukazana została z fallusem i głową ptaka w pozycji leżącej. To prawdopodobnie scena polowania. Obok leży oszczep, a kawałek dalej znajduje się bizon, z którego brzucha wypływają wnętrzności.

Techniki paleolityczne

Odkrycie groty Lascaux pozwoliło odpowiedzieć na wiele pytań dotyczących sposobów tworzenia sztuki tysiące lat temu. We wspomnianym Gabinecie Kotowatych znalezione zostały paleolityczne narzędzia malarskie i rytownicze, a także wykonane z piaskowca lampy. W wielu miejscach, gdzie malowidła są wyżej, widać także ślady po belkach, które stanowiły zapewne rodzaj rusztowania. We wnętrzu tysiące lat przetrwały również powycinane zwierzęce skóry, stanowiące szablony do malowania, oraz kości (np. łopatki żubrów), na których prawdopodobnie rozcierano barwniki.

fot. Prof saxx /domena publiczna

Niestety, zwiększone stężenie wydychanego przez turystów dwutlenku węgla, a także przenoszone przez nich drobnoustroje i bakterie szybko doprowadziły do pojawienia się grzybów. Wiele malowideł zaczęło zmieniać kolory, a nawet blednąć i znikać. W 1963 roku podjęto trudną decyzję o całkowitym zamknięciu jaskini. Dziś do groty w Lascaux wstęp mają tylko upoważnieni naukowcy, i to niezwykle rzadko. Mogą tam wejść tylko w specjalistycznej odzieży. Aparatura wewnątrz jaskini utrzymuje warunki optymalne dla malowideł. Nad wszystkim czuwa komputer.

Przez dziesięć lat archeolodzy ratowali i przywracali do pierwotnego stanu dzieła sztuki we wnętrzu Lascaux. W środku zainstalowano także klimatyzację i specjalny system monitorujący, który zapewnia odpowiedni mikroklimat. Żeby zaspokoić ciekawość turystów, w latach 80. w pobliżu wzniesiono wierną kopię groty, w której przy użyciu paleolitycznych technik odtworzono 90% malowideł. Nazwano ją Lascaux II. W 2016 roku powstała zaś Lascaux IV – nowocześniejsza i jeszcze wierniejsza kopia jaskini. Lascaux III również istnieje – to z kolei „wersja mobilna”, która krąży po świecie i popularyzuje tę niezwykłą prehistoryczną galerię.

 

red.

źródło: wielkahistoria.pl/, PR/

Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content

Dzisiejsze imieniny