Ciekawostki historyczne: Historia polskich wagonów pocztowych

Dawno, dawno temu można było wrzucić list do specjalnej skrzynki umieszczonej w burcie, wagonu pocztowego (ciemnozielonego z czerwonym pasem) stojącego na stacji. Nieco młodsi mogą jeszcze pamiętać nieliczne kursujące do 2011 roku pomarańczowe ambulansy Poczty Polskiej. Dzisiaj wagony pocztowe to już historia, która liczy już ponad 169 lat, wspominana z dumą zarówno przez kolejarzy, jak i pocztowców.

Pierwsze wagony pocztowe wprowadzono do użytku w 1838 r. Niedługo potem wprowadzono sortowanie listów w wagonach, czyniąc z nich ruchome urzędy pocztowe. Pierwsze przewozy przesyłek pocztowych na ziemiach polskich odbywały się już w 1842 roku na trasie Wrocław – Gliwice w specjalnych osobowo-pocztowych wagonach tzw. Postpersonenwagen . W Królestwie Polskim pierwsze mieszane wagony do przewozu poczty pojawiły się wraz z uruchomieniem w 1848 roku odcinka Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej (KWW) z Częstochowy do Sosnowca.

źródło: Schenkung der Bombardier Transportation, Werk Görlitz | Eigentum/Sammlung der Verkehrsmuseums Dresden gGmbH / Verkehrsmuseum Dresden [CC BY-NC-SA]

Wraz z rozwojem sieci kolejowej w Królestwie (połączenia do Łodzi, Torunia, itd.) i powstaniem kolejnych stacji oraz kantorów pocztowych uruchomiono na trasach specjalne pociągi pospieszne, tzw. kuryerki, osobowo-listowe i zaczęto normować ruch przesyłek, opłaty taryfowe, przepisy.

Wagony pocztowe w wolnej Polsce

W 1918 roku Polska odzyskała niepodległość, a 7 lutego 1919 roku powołano dekretem państwową instytucję mającą zarządzać usługami pocztowymi, telegraficznymi, telefonicznymi i wydano tymczasowe przepisy dla jej funkcjonowania w niepodległym państwie. Wzmiankowana instytucja przejęła cały majątek pocztowy na terenie Polski, który do 1918 roku był własnością trzech różnych i różnie zarządzanych poczt krajowych, tym wszelkiego rodzaju pojazdy pocztowe i… wagony, które były pocztowo-osobowe, pocztowe czy towarowo-pocztowe o różnych wielkościach i dostosowane do różnych prędkości na szlaku kolejowym. Co więcej, część z nich była przeznaczona na wąski tor, a inne na szeroki. Część wagonów nie nadawała się nawet do remontu. Trudno dzisiaj dokładnie określić, ile było w sumie wagonów w użytkowaniu po 1919 roku, ale wg pierwszych danych, które służyły do oszacowania majątku pod przyszłą Polską Pocztę, Telegraf i Telefon (PPTiT), w 1925 roku na polskich szlakach kolejowych były 333 wagony pocztowe i 201 wagonów pocztowo-osobowych.

Eksponat skansenu taboru kolejowego w Chabówce/ wikipedia

Z każdym kolejnym rokiem proporcje zmieniały się na korzyść w pełni pocztowych wagonów, których produkcji podjęły się polscy producenci, m.in. fabryka w Sanoku, i w 1930 roku było już 435 wagonów.

Po II wojnie światowej, pod koniec lat 50. XX wieku Poczta dysponowała prawie tysiącem ambulansów pocztowych i była współwłaścicielem prawie 600 wagonów pocztowo-bagażowych czy pocztowo-osobowych, jednak intensywny rozwój przewozu poczty samochodami ciężarowymi od połowy lat 60. drastycznie likwidował ilostan wagonów.

Kolejne przekształcenia Poczty w 1992 roku doprowadziły do procesu ograniczenia świadczenia usługi przewozu przesyłek pociągami. W listopadzie 2003 roku Poczta Polska zaprzestała szerokiego wykorzystania kolei do przewozu przesyłek pocztowych, co skutkowało wyłączeniem z eksploatacji 63 ambulansów. W maju 2006 roku na stanie Poczty było już tylko 36 wagonów pocztowych, z czego w ruchu już tylko 15 na wybranych trasach.

wnętrze wagonu pocztowego

Ostatnie wagony pocztowe kursowały w relacji Świnoujście/Szczecin Główny – Przemyśl Główny i z powrotem. Wagony były włączane do składu pociągu tylko na odcinku Szczecin Główny – Kraków Płaszów i z powrotem. Ostatni kurs wagonu odbył się 29 maja 2011 w relacji Kraków Płaszów – Szczecin Główny.

W stolicy Warmii i Mazur zachował się taki pojazd. Jest wymalowany na pomarańczowo, a przez środek przechodzi czerwony pasek z białą lamówką. Wagony tego typu pomalowano w ten sposób przed końcem eksploatacji. Wagon stoi w Olsztynie od co najmniej 2010 roku. Ostatni jego kurs odbył się ponad 12 lat temu. Obecnie wagon wykorzystywany jest jako magazyn.

Ambulansy posiadały szczelinę na listy, były więc również ruchomymi skrzynkami pocztowymi. Olsztyński pojazd mógł korzystać z ogrzewania parowego, ale podłączone było też ogrzewanie elektryczne. Jego największą część stanowił magazyn. Pracowały w nim łącznie cztery osoby.

źródło: adamusadam.pl/

red. P.S.

źródło: rynek-kolejowy.pl/; wikipedia/; olsztyn.com.pl

Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content

Dzisiejsze imieniny