Ciekawostki historyczne: Czy skandynawskie kobiety-wojowniczki naprawdę walczyły i grabiły wspólnie z mężczyznami?

Popularny w ostatnim czasie serial Wikingowie (stworzony przez Michaela Hirsta dla kanału telewizyjnego History) stwarza wrażenie, jakby drużyny skandynawskich łupieżców składały się w ogromnej części z kobiet. Twórcy produkcji twierdzą, że serial został oparty na faktach historycznych. Ale czy na pewno?

W serialu "Wikingowie" (Vikings), który miał swoją premierę 3 marca 2013 roku, a jego Polska premiera odbyła się 21 października 2013 roku na kanale History w roli Lagerthy wystąpiła kanadyjska aktorka Katheryn Winnick. Serial bardzo spodobał się widzom i okazał się wielkim sukcesem. Już po pierwszych odcinkach obwołano skandynawską jarlankę „najbardziej feministyczną postacią w historii seriali”.

Badacze historii tamtego okresu w przeważającej części potwierdzają fakt, że: „Kobiety faktycznie w tych czasach walczyły. Ustawiały się w ścianie tarcz na polu bitwy. […] Musimy zdać sobie sprawę z tego, że historia zrobiła później kilka kroków do tyłu, jeżeli chodzi o warunki życia kobiet i ich znaczenie w społeczeństwie

Sfeminizowane armie… w serialowym świecie

W fantastycznym świecie wykreowanym w serialu w armii wikingów występuje bardzo wiele kobiet. Czy faktycznie scenarzysta - Michael Hirst nie posunął się trochę za daleko z jego "feminizacją" ? Niewiasty stanowią niemal jedną trzecią wojowników i są przy tym równie agresywne jak mężczyźni. Gwardia serialowej wojowniczki Lagerthy składa się z całości z kobiet - tarczowniczek

Legendarna tarczowniczka Lagertha wyobrażona na litografii z początku XX wieku
Legendarna tarczowniczka Lagertha wyobrażona na litografii z początku XX wieku.

Kobiet w wikińskiej - serialowej hordzie pełno w scenach walki, życia obozowego czy podczas rejsów. Gdy jednak przychodzi do łupienia, mordowania nieuzbrojonych mnichów czy wieśniaków, torturowania jeńców – czyli stałych elementów prawdziwych wikińskich rajdów bez względu na geograficzne czy społeczne pochodzenie hordy, wtedy nagle orężne panie znikają, a owymi przebrzydłymi czynami zaczynają trudnić się jedynie mężczyźni.

Lagertha nie ma nic przeciwko temu, aby jej kompani brali udział w mordowaniu nieuzbrojonych kapłanów, ale jest oburzona, gdy jeden zaczyna gwałcić anglosaską chłopkę.

Dwa kluczowe znaleziska

Czy równouprawnienie w wikińskiej armii było faktem historycznym?  Obecnie istnieją na to dwa przekonujące dowody archeologiczne. Pierwsze z nich dotyczy grobu (sygnatura Bj 581), w którym obok ciała, jak się niedawno okazało, kobiecego, pochowano broń.

Drugie odkrycie dotyczy brosz przedstawiających uzbrojone kobiety. Historyk Neil Price jest skłonny uznać owe znaleziska za wystarczające dowody na istnienie wojowniczek w świecie skandynawskim. Nasuwa się jednak pytanie o częstość takich zjawisk.

Pytania i wątpliwości

Judith Jesch, autorka pracy Women in the Viking Age, wyklucza, aby wojowniczki pojawiły się na polach bitew w znaczącej liczbie. Łukasz Malinowski, autor fundamentalnej pracy Berserkir i Uifhednar w historii, mitach i legendach, wyraźnie zaznacza, że bractwa wojowników były typowo męskie. W opisach ich rytuałów mowa o „braciach”, a nie o „braciach i siostrach”. (…)

Natomiast doktor Leszek Gardeła, pracownik uniwersytetów w Bergen i Bonn zajmujący się m.in. wikińskimi pochówkami, tak opisuje kwestię obecności broni w grobach kobiecych:

Pogrzeby w dobie średniowiecza (i nie tylko) były teatralnymi spektaklami mającymi na celu spełnienie oczekiwań przede wszystkim żałobników. Poprzez składanie przedmiotów do grobu wyrażano różne treści – a same przedmioty wcale nie musiały świadczyć bezpośrednio o tym, KIM zmarli byli za życia.

Pamiętajmy, że zmarli nie grzebią samych siebie – to jak wygląda pochówek, jest decyzją żałobników.

Archeologiczne ślady… i ich brak

Odpowiedź na to, czy kobiety stawały wraz z mężami w ścianie tarcz, przyniosłyby badania kości poległych lub zmarłych. Przerosty prawej ręki – na jakie wskazuje Else Roesdahl w Historii wikingów, były cechą typowo męską, a nie kobiecą. Podobnie ślady cięć czy kontuzji.

Jak dotąd w ŻADNYM grobie kobiecym zawierającym broń takich śladów nie znaleziono. Nie ma ich również na szczątkach kobiety pochowanej w grobie Bj 581 w Birce. Należy jednak zauważyć, że takich śladów zazwyczaj brak także w grobach mężczyzn pochowanych z bronią - dodaje Gardeła.

Śmierć Hervor, legendarnej wojowniczki ze skandynawskich sag.
Śmierć Hervor, legendarnej wojowniczki ze skandynawskich sag. Obraz XIX-wieczny.

Fakt ten może być tłumaczony na wiele sposobów. Albo te osoby za życia miały dużo szczęścia i nie odniosły w boju poważniejszych ran, pozostawiających trwałe ślady na kośćcu, albo NIGDY wojownikami nie były.

Istnieje etos wojownika skandynawskiego: W staronordyckich źródłach pisanych nie ma ani jednej wzmianki o tym, aby do tego zaświatowego miejsca przyjmowano kogokolwiek oprócz mężczyzn oraz aby oprócz przebywających tam einherjar (wojowników mieszkających w Walhalli i toczących tam codzienne boje) były również kobiety (oczywiście z wyjątkiem nadnaturalnych Walkirii).

Prawda ekranu

Żaden ze współczesnych wikingom saskich lub frankońskich kronikarzy nie zwrócił uwagi na tak nieco- dzienny z pewnością w oczach chrześcijanina fakt, jak ściana tarcz pełna niewiast. Zanotowano natomiast w Rocznikach fuldajskich, że po stronie wikingów polegli mężowie piękni i rośli, jakich nigdy nie spotkano w tych stronach.

Skandynawskie wojowniczki. Kadr z serialu Wikingowie.
Skandynawskie wojowniczki. Kadr z serialu Wikingowie.

O kobietach wojowniczkach pisze Saxo Gramaticus, jednakże swoje dzieło stworzył trzysta lat po opisywanych wydarzeniach, i jak wykazała Judith Jesch, niemiecki kronikarz kopiował zarówno dawne mity skandynawskie, jak i wątek Amazonek Herodota. Obecność poległych kobiet odnotowali zaś Bizantyjczycy po zdobyciu twierdzy Dorostolon.

Tam jednak mieliśmy do czynienia z obroną rejonu umocnionego przez grupę ludzi zdesperowanych wizją przegranej. W takim przypadku na mury idą wszyscy – czasem nawet i dzieci. Świat wikingów nie stanowił zatem żadnego „preludium do równouprawnienia na wojnie”.

red. P.S.

źródło: wielkahistoria.pl

Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content